Pola Raksa: Pola Raksa: Zosia 1967

sobota, 11 grudnia 2021

Pola Raksa: Zosia 1967

W opisie filmu wykorzystuję fragmenty własnego artykułu zamieszczonego w innym poście tego bloga.

W pierwszym roku wyświetlania w kinach ZSRR obejrzało film 22,8 mln. widzów. Za swoją rolę Raksa została wyróżniona nagrodą na Festiwalu Filmowym w Moskwie, którą nadało czasopismo filmowe „Cоветский экран” (Sowieckij ekran). To za przyczyną tej produkcji zdobyła rozgłos w ZSRR. Właśnie ta produkcji najlepiej recenzuje skalę zakłamania historii, szczególnie historii życia Apolonii Raksy, wskazując że można w konformizmie zatracić się zupełnie, byle nie skomplikować sobie życia. O tym skąd Raksa pochodzi i jak potoczyły się jej losy, jako kilkulatki, a również jej rodziny, piszę w innym miejscu na tym blogu, odnosząc się krótko do losów Polski w związku z działaniem wobec niej totalitarnego ZSRR (i polskich komunistów). Raksa przechodzi nad tym do porządku w związku z wystąpieniem w filmie w którym to Armia Czerwona, gromiąc Niemców, wkracza na Białostocczyznę w lipcu 1944 roku, i przez kilka dni, odpoczywając za linią frontu, ma sposobność zetknąć się z polską ludnością na wsi, którą to na potrzeby filmu określono Nowy Dwór. Żołnierz sowiecki prezentowany jest przede wszystkim przez wyższą szarże, czyli oficerów i podoficerów, którzy wraz z szeregowymi zachowują się bardzo powściągliwie, a ostatecznie przyjaźnie. Białostocczyzna to obszar który po wojnie znalazł się w granicach nowej Polski, wygodne więc było odnieść się do tego regionu, i zlekceważyć fakt że od stycznia 1944 wojska sowieckie operują na terytorium Polski, czyli II Rzeczypospolitej, w której Raksie przyszło się urodzić, niedaleko Białostocczyzny, w województwie nowogródzkim. Jej rodzina była światkiem terroru sowieckiego, czasów wywózek, przymusu materialnego wspierania ZSRR. W 1944 roku na kresach wschodnich powtarzało się to, co zdarzyło się w latach 1939-41, z dławieniem ruchu oporu. Co więcej, przecież świeże były wspomnienia okupacji carskiej Rosji doby braku niepodległości, czy jej obrony w latach 1919-21. Córka wojskowego, który ginie w obronie Warszawy w 1939 roku, która z matką ląduje na wsi na wschodzie, u rodziny – objęta „amnezją”, podobnie jak reszta Polek i Polaków, przychylnym okiem patrzy na sowieckich mundurowych, szczególnie oficerów, inteligentnych, szarmanckich, oczytanych. Raksa paraduje w filmie boso, przyjaźni się z bocianem, nosi perukę, która ma za zadanie zagęścić jej włosy. Odbierana jest jako kwintesencja polskości, konkretnie polskiej młodej dziewczyny, wrażliwej, słodkiej, ładnej, szczupłej. Przez chwilę bytujący na wsi oddział sowiecki, wraca jednak szybko na front, a „Zosia” w ostatniej chwili, „zaskoczona wojną”, faktem że pewne rzeczy dzieją się szybko, w ostatniej chwili wręcza oblubieńcowi list wyznając miłość. Za zdjęcia do filmu odpowiedzialny był znany operator Jerzy Lipman (podobnie jak Raksa urodzony w miejscowości którą zagarnął ZSRR, chodzi w tym przypadku o Brześć nad Bugiem), który w istotny sposób wspierał debiutującego reżysera. Należał do grona osób które wyemigrowały po nagonce antysemickiej z roku 1968, w latach 50/60-tych XX w. współpracował ze Służbą Bezpieczeństwa.

Premiera 19.09.1967